تسهیلگران مسیر توانمندی

چه اقداماتی در سطح خانواده واقعاً می‌تواند کمک‌کننده باشد تا جوان کمتر آسیب ببیند؟

برای اینکه جوان در خانواده‌ای که با بحران اعتیاد یا تنش‌های شدید روبروست کمتر آسیب ببیند، تمرکز باید از «کنترل فردِ مشکل‌دار» به «تقویت تاب‌آوری و سلامت جوان» تغییر کند. در اینجا راهکارهای عملی و مؤثر خدمتتان ارائه خواهم داد:

۱. اولویت دادن به سلامت روان جوان: جوان نباید «سپر بلا» یا «میانجی‌گر» درگیری‌های والدین باشد. خانواده باید بپذیرد که او یک فرد مستقل است، نه ابزاری برای مدیریت بحران. فراهم کردن فضای گفتگوی امن با مشاور یا روانشناس برای جوان، حیاتی است تا او بتواند خشم، ترس و شرم خود را تخلیه کند.

۲. حفظ مرزهای سالم و روشن: باید مرزهای مشخصی بین مشکلات والدین و زندگی جوان ترسیم شود. جوان نباید بارِ مسئولیتِ مراقبت از والدین یا حل‌وفصل اعتیاد را به دوش بکشد. یادگیریِ «مداخله نکردن در بحران‌های غیرضروری» به جوان کمک می‌کند تا استقلال روانی خود را حفظ کند.

۳. بازگرداندن ثبات به محیط خانه: حتی اگر شرایط بیرونی بحرانی است، فضای خانه باید برای جوان تا حد امکان قابل‌پیش‌بینی باشد. رعایت روتین‌های روزمره (مثل وعده‌های غذایی یا فعالیت‌های مشترک مثبت) به او حس امنیت می‌دهد و باعث می‌شود احساس نکند که زندگی‌اش کاملاً در گروِ نوساناتِ رفتارِ فرد معتاد است.

۴. تشویق به داشتن دنیای مستقل: بسیار مهم است که جوان فعالیت‌های اجتماعی، دوستانِ سالم، ورزش و علایق فردی خود را خارج از محیطِ تنش‌زای خانه حفظ کند. تشویق به حضور در گروه‌های هنری، ورزشی یا تحصیلی باعث می‌شود هویت او با «خانواده‌ی بحران‌زده» تعریف نشود.

۵. آموزش سواد عاطفی و مهارت‌های زندگی: به جوان آموزش دهید که چگونه «نه» بگوید، چگونه احساساتش را بدون پرخاشگری ابراز کند و چگونه از استراتژی‌های مقابله با استرس (مثل تکنیک‌های تنفسی یا حل مسئله) استفاده کند. این مهارت‌ها «واکسن» او در برابر آسیب‌های آتی هستند.

۶. حذفِ «تابو» و صحبت صادقانه (متناسب با سن): پنهان‌کاری یا انکار واقعیت، اضطراب جوان را تشدید می‌کند. با زبانی منطقی و آرام، او را از خطرات اعتیاد و چراییِ رفتارهای والدین آگاه کنید تا او دچار سردرگمی ذهنی نشود و بداند این مشکل، تقصیر او نیست.

۷. تقویت ارتباطات خارج از دایره‌ی تنش: ایجاد ارتباط نزدیک با اعضای امن خانواده (مثل پدربزرگ، مادربزرگ، خاله یا عموی دلسوز) می‌تواند به جوان نشان دهد که او در یک سیستم حمایتی گسترده‌تر جای دارد و تنها نیست.

۸. مراقبت از الگوی رابطه: به جوان کمک کنید تفاوت بین «عشق ناسالم» (فداکاری بی‌حاصل) و «عشق بالغانه» (توأم با احترام و مرز) را درک کند. این کار از تکرار الگوهای آسیب‌زای خانوادگی در روابط آینده‌ی او جلوگیری می‌کند.

۹. پرهیز از «هم‌وابستگی»: مراقب باشید جوان یاد نگیرد که ارزشِ خودش را در «سرویس دادن» یا «اصلاح کردن» دیگران ببیند. الگوی «فقط مسئولِ رفتار خود بودن» را به او آموزش دهید.

۱۰. ایجاد پناهگاه‌های کوچکِ شادی: گاهی اوقات انجام یک فعالیتِ لذت‌بخشِ ساده (فیلم دیدن، پیاده‌روی، بازی کردن) فارغ از جوّ سنگین خانه، اهمیت حیاتی دارد. این لحظات به جوان یادآوری می‌کند که زندگی فراتر از اعتیاد و درگیری است.

آسیب‌پذیریِ جوان در این شرایط «اجتناب‌ناپذیر» نیست؛ اگر او احساس کند دیده می‌شود، صدایش شنیده می‌شود و درگیرِ بازی‌های روانی والدین نیست، می‌تواند حتی با وجود سختی‌ها، به انسانی تاب‌آور و سالم تبدیل شود.

کتاب راهکار رهایی کتابی که تجربه بیش از بیست سال مولفان کتاب(مجتبی دشتی روانشناس و آسیب شناس و سیدمهدی عظیمی مشاور و کاندیدای دکترا) با دقت بسیار زیاد از بیش از 2000 سئوال مطرح شده در جلسات توجیهی خانواده انتخاب و پاسخ داده اند این کتاب می تواند همراهی مناسب در مشکلات در کنار خانواده های درگیر آسیب دانشجویان رشته های مددکاری، آسیب شناسی، و روانشناسی باشد

این کتاب به زودی منتشر خواهد شد

پخش 82804450-021

کتاب راهکار رهایی کتابی که تجربه بیش از بیست سال مولفان کتاب(مجتبی دشتی روانشناس و آسیب شناس و سیدمهدی عظیمی مشاور و کاندیدای دکترا) با دقت بسیار زیاد از بیش از 2000 سئوال مطرح شده در جلسات توجیهی خانواده انتخاب و پاسخ داده اند این کتاب می تواند همراهی مناسب در مشکلات در کنار خانواده های درگیر آسیب دانشجویان رشته های مددکاری، آسیب شناسی، و روانشناسی باشد

این کتاب به زودی منتشر خواهد شد

پخش 82804450-021

به تازگی از طریق دوستانِ پسرم متوجه شدم که از ماده مخدر خطرناکی که برای بیهوشی اسب استفاده می­شود مصرف می­کند خواستم از تاثیرات و عوارض این ماده بر جسم و روحش مطلع شوم و برای قطع مصرف آن چه باید کرد؟

خیلی متأسفم که با این نگرانی روبه‌رو شده‌اید. اگر دوستانش گفته‌اند «دارویی که برای بیهوشی اسب استفاده می‌شود»، محتمل‌ترین ماده کتامین است؛ اما ممکن است نام‌های عامیانه یا مواد دیگر هم مطرح باشند، پس بدون قضاوت، اولویت با ارزیابی پزشکی یا سم‌شناسی است.

اول بدانید؛ خطر فوری چقدر است؟

اگر هرکدام از این‌ها را می‌بینید، همین الآن با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس بروید؛ «بیهوشی، خواب‌آلودگی شدید، بیدار نشدن، تنفس کند یا سطحی، کبودی لب‌ها، تشنج، درد قفسه سینه، تپش قلب شدید، گیجی شدید، هذیان، پرخاشگری خطرناک، افتادن، ضربه به سر، تصادف، درد شدید شکم یا تهوع و استفراغ مداوم، یا ناتوانی در ادرار یا درد شدید هنگام ادرار، همزمانی مصرف با الکل، بنزودیازپین‌ها (مثل دیازپام یا آلپرازولام)، ترامادول، شیشه/کوکائین، یا مواد نامشخص»

اگر ماده کتامین باشد چه می‌کند؟

کتامین یک داروی بیهوشی و بی‌دردی است که در پزشکی یا دامپزشکی هم کاربرد دارد، اما مصرف غیرپزشکی‌اش خطرناک است.

اثرات کوتاه‌مدت روی جسم: سرگیجه، منگی، دوبینی، اختلال تعادل و زمین‌خوردن، تهوع یا استفراغ، افزایش یا نوسان ضربان قلب و فشار خون، بی‌حسی نسبی بدن، کاهش هماهنگی عضلات، در دوزهای بالا کاهش سطح هوشیاری و گاهی مشکلات تنفسی (به‌ویژه با مواد دیگر)

اثرات کوتاه‌مدت روی روح و روان: توهم، تحریف زمان و مکان، اضطراب، وحشت، پارانویا، گیجی و اختلال قضاوت، رفتارهای ناایمن به علت قطع ارتباط با واقعیت

گاهی فرد وارد حالتی می‌شود که عامیانه به آن K-hole می‌گویند: یعنی گسست شدید از واقعیت، ناتوانی در واکنش طبیعی، و خطر آسیب به خود.

عوارض مصرف مکرر یا طولانی‌مدت

جسمی: آسیب شدید به مثانه و دستگاه ادراری، سوزش، تکرر، درد، خون در ادرار، بی‌اختیاری این عارضه می‌تواند جدی و حتی ماندگار شود، مشکلات کلیه، دردهای شکمی و گوارشی، کاهش اشتها و وزن، مشکلات خواب و خستگی

روانی یا شناختی: افت تمرکز و حافظه، بی‌انگیزگی و افت عملکرد، نوسان خلق، اضطراب، افسردگی، وابستگی روانی و میل شدید به مصرف، در برخی افراد: تشدید علائم روان‌پریشی یا بدبینی سئوال. کتامین گاهی خالص نیست و با مواد دیگر ترکیب می­شود در آن صورت عوارض آن چگونه است؟

خطر مواد همراه؛ خیلی وقت‌ها ماده خالص نیست یا همراه با چیزهای دیگر مصرف می‌شود. خطر اصلی وقتی بیشتر می‌شود که با «الکل، قرص‌های آرام‌بخش یا خواب‌آور (مثل آلپرازولام، دیازپام، کلونازپام)، مواد افیونی، محرک‌ها (مثل شیشه؛ مت‌آمفتامین یا کوکائین)» ترکیب شود، این ترکیب‌ها می‌توانند خطربیهوشی، ایست تنفسی، حملات قلبی، تشنج یا رفتارهای بسیار خطرناک را بالا ببرند.

برای قطع مصرف چه باید کرد؟

1) امروز با او چطور حرف بزنید

هدف: در را برای کمک باز کنید، نه دعوا را بیشتر. به‌جای: «تو آبروی ما را بردی»، «اگر راستش را نگی…»

بگویید:«من نگران سلامتی‌ات هستم، نه فقط خودِ مصرف.»، «می‌خوام بدونم چه چیزی مصرف می‌کنی تا کمکت کنم.»، «اگر خواستی، با هم می‌ریم دکتر و بدون قضاوت بررسی می‌کنیم.»

اصول مهم گفت‌وگو

- زمانی صحبت کنید که هوشیارباشد، نه در حال نشئگی یا خماری.

- آرام و کوتاه حرف بزنید.

- بازجویی نکنید؛ سؤال‌های ساده بپرسید:

- اسم ماده چیست؟

- چند وقت است مصرف می‌کنی؟

- هر چند وقت یک‌بار؟

- با الکل یا قرص هم می‌خوری؟

- ادرار دردناک یا خونی یا تپش قلب یا غش داشته‌ای؟

- اگر انکار کرد، وارد جنگ لفظی نشوید. بگویید:

«اگر هر وقت آماده بودی، من برای کمک کنارت هستم.»

2) ویزیت تخصصی را عقب نیندازید

برای کتامین یا هر ماده نامشخص، بهترین قدم ارزیابی پزشکی و روان‌پزشکی؛ اعتیاد است.

کجا مراجعه کنید؟ پزشک اعتیاد، روان‌پزشک، در صورت علائم شدید، از اورژانس و مراکز درمان سوءمصرف مواد درخواست کمک کنید.

چرا مهم است؟

چون باید این‌ها بررسی شوند؛ (واقعاً چه ماده‌ای بوده؟ دفعات و مقدار مصرف؛ مصرف همزمان مواد دیگر؛ عوارض ادراری، کلیوی، قلبی؛ اضطراب؛ افسردگی؛ روان‌پریشی یا افکار خودآسیب‌رسان داشته است)

معمولاً چه بررسی‌هایی ممکن است لازم شود؟ معاینه و شرح‌حال؛ آزمایش ادرار؛ غربالگری مواد؛ بررسی عملکرد کلیه و ادرار؛ ارزیابی روان‌پزشکی؛ در مواردی نوار قلب یا بررسی فشار خون/نبض

3) آیا ترک کتامین نیاز به بستری دارد؟

همیشه نه، ولی گاهی بله.

بستری یا ارزیابی فوری لازم‌تر است اگر؛ دچار هذیان یا توهم شدید است؛ خطر آسیب به خود یا دیگران دارد؛ چند ماده را با هم مصرف می‌کند؛ علائم شدید ادراری؛ درد؛ خون در ادرار دارد؛ بیهوشی، غش، تشنج، درد قفسه سینه، تنگی نفس داشته؛ در خانه امکان نظارت امن وجود ندارد

4) ترک در خانه؟

قطع ناگهانی کتامین معمولاً مثل الکل یا بنزودیازپین خطر ترک جسمی کشنده ندارد، اما؛ میل شدید به مصرف، اضطراب، بی‌قراری، افسردگی، بی‌خوابی، خماری روانی؛ می‌تواند باعث عود سریع شود.

پس ترک موفق فقط با «اراده» و در «خانه» معمولاً سخت است و بهتر است با برنامه درمانی باشد؛ ارزیابی پزشک، روان‌درمانی، درمان مشکلات همراه مثل افسردگی یا اضطراب، پیگیری منظم، در صورت نیاز درمان خانواده‌محور

سئوال. درمان مؤثر کتامین معمولاً شامل چه چیزهایی است؟

روان‌درمانی و درمان اعتیاد

برای کتامین، بخش مهم درمان معمولاً روان‌درمانی است: مصاحبه انگیزشی برای بالا بردن آمادگی ترک، CBT برای شناخت محرک‌ها و جلوگیری از عود، درمان همزمان اضطراب؛ افسردگی، برنامه‌ریزی برای دوری از دوستان/محیط مصرف، آموزش خانواده

حمایت خانواده نقش خیلی مهمی دارد؛ حمایت بدون تسهیل مصرف، مرزگذاری روشن، کاهش درگیری و تحقیر، تشویق به درمان، پیگیری نشانه‌های عود